Przejdź do treści
Strona główna > Dom Katolicki w Białej

Dom Katolicki w Białej

Dom Katolicki w Białej.

Na początku XX wieku budynek dawnego zajazdu Teodora Gany przy obecnej ulicy 11 Listopada 88 należał do Heleny Tetschel i zamieszkiwany był przez lokalnych Żydów trudniących się drobnym handlem. W październiku 1917 roku budynek ten oraz stojący za nim budynek przy ówczesnej ulicy Żywieckiej zastały zakupione przez księdza Władysława Mączyńskiego, orędownika polskości, katechetę Gimnazjum Polskiego TSL w Białej, radnego miejskiego i działacza społeczno-politycznego. Współwłaścicielami nieruchomości zostały organizacje założone przez księdza Polskie Stowarzyszenie Robotników Katolickich w Białej i Polskie Stowarzyszenie Katolickich Pracownic w Białej.

Dom Katolicki w Białej.

Budynki zakupione przez ks. Mączyńskiego – na pierwszym planie budynek przy 11 Listopada 88, a za nim w głębi po lewej stronie budynek teatru przy ul. Żywieckiej. Karta pocztowa: Dom Katolicki w Białej Krakowskiej. Autor: K. Kuzyk. Wydawca: Dom Katolicki w Białej. Rok: b.d. Źródło: Ewa Janoszek, Wojciech Kominiak, Bielsko-Biała i okolice na dawnej pocztówce w czasach II Rzeczypospolitej, WMW Mirosław Caputa, Bielsko-Biała 2008. Domena: publiczna.

Po opuszczeniu budynku przy ulicy Żywieckiej przez ostatnich lokatorów nowi właściciele nieruchomości podjęli decyzję o urządzeniu w nim sali teatralnej. Projekt adaptacji pomieszczeń na ten cel wykonał znany krakowski architekt i brat księdza — Franciszek Mączyński. W wyniku przeprowadzonych prac budowlanych na piętrze budynku powstała sala teatralna z dużą sceną i garderobami. Sala mogła pomieścić około 400 osób. W budynku znalazł swoją siedzibę Teatr Ludowy, a pierwszą sztuką wystawioną na scenie było „Betlejem Polskie” Lucjana Rydla. Pomimo że zespół aktorski stanowili aktorzy amatorzy, teatr prezentował bardzo wysoki poziom. W jego repertuarze znalazły się m.in.: dramaty Zapolskiej, Tetmajera, Korzeniowskiego, komedie Bałuckiego i Fredry. W okresie świąt Bożego Narodzenia stałymi pozycjami repertuaru były „Jasełka” oraz „Betlejem Polskie”. Na scenie teatru często występowały profesjonalne teatry objazdowe. Drugi z budynków przy ówczesnej ulicy Głównej, obecnej 11 Listopada 88 pełnił funkcję siedziby wydawnictwa tygodnika „Przyszłość”, Konsumu Robotniczego i Drukarni Polskiej. W zabudowaniach mieściły się również: kuchnia dla ubogich, fabryka wędlin Leona Borkowskiego oraz zakład tapicerski Józefa Płonki.

Dom Katolicki w Białej.

fot. Budynek przy ul. 11 Listopada 88 w 2026 r.

12 października 1919 roku budynek przy ulicy Żywieckiej, w którym do 1939 roku skupiało się życie katolickich organizacji społeczno-religijnych, chrześcijańskich partii i związków zawodowych oraz w którym działał Teatr Ludowy, został oficjalnie poświęcony jako Dom Katolicki w Białej. Po uroczystej mszy świętej odprawionej w pobliskim kościele pw. Opatrzności Bożej poświęcenia pomieszczeń budynku oraz zebranych uczestników dokonał biskup pomocniczy krakowski Anatol Nowak. W uroczystości wzięli udział licznie zgromadzeni robotnicy, przedstawiciele organizacji chrześcijańskich oraz duchowieństwa.

Dom Katolicki w Białej.

fot. Dom Katolicki w Białej – budynek teatru w 1970 r. Źródło: Maciej Bujakowski Piotr Kenig Jerzy Polak, Biała poprzez wieki. W 300. rocznicę nadania praw miejskich, Książnica Beskidzka w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2023.

Po wyzwoleniu Białej spod okupacji hitlerowskiej w 1945 roku ówczesne władze próbowały wykorzystać salę teatru, jako narzędzie propagandy komunistycznej lokując w niej teatr artystyczno-literacki „Maska”, którego działalność kontrolowana była całkowicie przez Powiatowy Urząd Informacji i Propagandy. Obecnie budynek teatru nie istnieje, a w jego miejscu znajduje się parking przed dawną Rafinerią spirytusu Grossa.

Dom Katolicki w Białej.

fot. W głębi widoczny parking wybudowany w miejscu wyburzonego Domu Katolickiego w Białej. 

Dom Katolicki w Białej – Bielsko-Biała, ul. 11 Listopada 88