Przejdź do treści
Strona główna > Stożki kapelusznicze od firmy Biester & Svoboda

Stożki kapelusznicze od firmy Biester & Svoboda

Fabryka Biester Svoboda

16 października 1905 roku Johann Biester i Gustav Svoboda nabyli piętrowy budynek dawnej fabryki maszyn Emila Schneidera przy ul. Komorowickiej 39 na przedmieściach Białej. W zakupionej nieruchomości założona przez nich spółka rozpoczęła produkcję stożków kapeluszniczych. Obaj wspólnicy posiadali bogate doświadczenie zawodowe. Urodzony w Neulerchenfeld pod Wiedniem Johann Biester syn Heinricha Biestera, czeladnika kapeluszniczego, około 1879 roku zamieszkał w obecnym Litvinovie w Czechach, gdzie objął stanowisko dyrektora fabryki kapeluszy Keller & Co. W 1896 roku przeprowadził się do Chomutova i pracował w firmie Reiniger & Co produkującej kapelusze. Następnie mieszkał w Mauer koło Wiednia oraz w Libercu największym ośrodku przemysłu włókienniczego monarchii. Natomiast urodzony w Reichenbergu syn kupca Gustav Svoboda w 1901 roku został odnotowany jako wspólnik w firmie Bogner & Svoboda, handlującej owczą wełną, odpadami bawełny oraz przędzami, a w 1903 roku uruchomił własną fabrykę stożków kapeluszniczych w Proseču nad Nisou. Właśnie w tej miejscowości doszło do spotkania Biestera i Svobody, które zaowocowało podjęciem decyzji o realizacji wspólnego przedsięwzięcia w Białej.

Fabryka Biester Svoboda

fot. Dawne zabudowania fabryczne firmy Biester & Svoboda w 2026 r.

Produkowane w fabryce Biester & Svoboda damskie i męskie stożki kapelusznicze wytwarzane były z wełny australijskiej i południowoafrykańskiej oraz z odpadów wełnianych z przędzalni czesankowych. Jako półprodukty trafiały do kapeluszników i modystek w Austro-Węgrzech, Niemczech i Anglii. W 1907 roku fabryka zatrudniała około 120 robotników i wyposażona była w dwie maszyny parowe o łącznej mocy 60 KM, które z upływem czasu zastąpiono jedną o mocy 75 KM. Roczna produkcja stożków wynosiła 200 000 sztuk. W 1909 roku rozpoczęto rozbudowę fabryki według planów przygotowanych przez Emanuela Rosta. W ramach inwestycji dobudowano dwupiętrowe skrzydło południowe z ceglaną fasadą oraz nadbudowano drugie piętro nad południową częścią starego budynku. W 1913 roku posesję stanowiącą formalnie własność Svobody przepisano na firmę Biester & Svoboda. W połowie 1918 roku Johann Biester wystąpił ze spółki i rok później założył w Bielsku własną firmę Jan Biester i Syn Sp. z o.o. produkującą kapelusze. Tym samym jedynym właścicielem firmy przy ulicy Komorowickiej 39 został Gustav Svoboda, który podczas kolejnej rozbudowy fabryki wzniósł północne skrzydło oraz okazałą piętrową willę na terenie fabryki, w której zamieszkał.

Fabryka Biester Svoboda

fot. Willa na terenie fabryki w 2026 r.

W 1924 roku zmieniono dotychczasową nazwę firmy na Gustaw Swoboda. Na początku lat trzydziestych XX wieku fabryka produkowała rocznie około 1 800 000 stożków z surowców sprowadzanych z Belgi, Anglii, Australii i Afryki Południowej. Jej produkty eksportowano do Anglii, Szwecji, Włoch, Grecji, Austrii i Ameryki. W latach 1934-1935 firma popadła w kłopoty finansowe, aby zapobiec jej zlicytowaniu, Svoboda wszedł w układ z grupą żydowskich przedsiębiorców z Bielska i Białej, powołując do życia firmę Gustaw Swoboda Synowie i S-ka. W 1938 roku jej właścicielami byli synowie Svobody — Gustaw junior i Kurt oraz Paweł Riesenfeld, Feliks Riesenfeld i Stefan Ferencz. Gustaw Svoboda senior pełnił w firmie funkcję dyrektora. W tamtym okresie przedsiębiorstwo zatrudniało 200 robotników, 2 osoby personelu technicznego oraz 5 urzędników i posiadało składy fabryczne w Warszawie, oraz we Lwowie.

Fabryka Biester Svoboda

fot. Zabudowania fabryczne przy ul. Komorowickiej w 2026 r.

Po wybuchu II wojny światowej według przekazu rodzinnego Gustav senior wyjechał z żoną na Węgry, a trzech jego synów Gustawa jr, Kurta oraz Herberta powołano do armii niemieckiej. W 1945 roku Gustav jr i Kurt trafili do gułagów w ZSRR, skąd nigdy nie wrócili. Najmłodszemu Herbertowi udało się uciec do Wiednia. Gustav Svoboda senior zmarł w 1954 roku w Salzburgu, a Herbert w 1995 roku w Neuchatel w Szwajcarii. W okresie PRL-u w budynkach fabrycznych funkcjonowały Zakłady Filcowe.

Fabryka Biester & Svoboda, Zakłady Filcowe – Bielsko-Biała, ul. Komorowicka 39-41